Kiedy słyszymy słowo „kannabinoid”, zwykle myślimy o związkach występujących w konopiach, takich jak CBD czy THC. Kannabinoidy nie są jednak związane wyłącznie z roślinami. Organizm człowieka wytwarza własne cząsteczki sygnałowe podobne do kannabinoidów, które uczestniczą w rozbudowanej sieci komunikacji biologicznej, nazywanej układem endokannabinoidowym (ECS). Poznanie tego układu pozwala spojrzeć z fascynującej perspektywy na to, jak nasze ciało reguluje codzienne procesy fizjologiczne. 

 Odkrycie ECS miało swój początek w badaniach nad THC, głównym związkiem konopi wywołującym odurzenie. W 1988 roku naukowcy zidentyfikowali w mózgu specyficzne miejsca wiązania THC, które później scharakteryzowano jako receptory kannabinoidowe. Pojawiło się intrygujące pytanie: dlaczego organizm człowieka miałby mieć receptory zdolne rozpoznawać cząsteczkę pochodzącą z rośliny? Odpowiedź przyniosło odkrycie, że nasze ciało produkuje własne substancje zdolne aktywować te receptory. 

 Dwa najlepiej poznane endokannabinoidy to anandamid (AEA) i 2-arachidonoiloglicerol (2-AG). Oba są cząsteczkami sygnałowymi pochodzenia lipidowego, co oznacza, że powstają ze składników błon komórkowych zawierających kwasy tłuszczowe. Anandamid odkryto w 1992 roku. Jego nazwa pochodzi od sanskryckiego słowa ananda, oznaczającego błogość, choć określanie go po prostu mianem „cząsteczki szczęścia” zdecydowanie nadmiernie upraszcza jego funkcje biologiczne. Anandamid uczestniczy w szlakach sygnałowych związanych z nastrojem, pamięcią, przetwarzaniem bodźców bólowych i innymi procesami fizjologicznymi. 

 Drugi ważny endokannabinoid, 2-AG, zidentyfikowano w 1995 roku. W mózgu występuje on zazwyczaj w znacznie wyższych stężeniach niż anandamid i pełni istotną funkcję sygnałową zarówno w całym układzie nerwowym, jak i w innych częściach organizmu. W przeciwieństwie do wielu klasycznych neuroprzekaźników, które są magazynowane w pęcherzykach do chwili, gdy staną się potrzebne, endokannabinoidy powstają zwykle na żądanie, z prekursorów lipidowych związanych z błonami komórkowymi. Dzięki temu komórki mogą wytwarzać sygnały w odpowiedzi na zmieniające się warunki fizjologiczne. 

 ECS obejmuje dwa szeroko badane receptory kannabinoidowe: CB1 i CB2. Oba należą do rodziny receptorów sprzężonych z białkiem G, czyli dużej grupy białek, które przekładają sygnały zewnątrzkomórkowe na zmiany aktywności komórki. Receptory CB1 występują szczególnie licznie w ośrodkowym układzie nerwowym, w tym w obszarach zaangażowanych w pamięć, ruch, apetyt i przetwarzanie bodźców bólowych. Są również obecne w tkankach obwodowych. Receptory CB2 są silnie związane z komórkami odpornościowymi i sygnalizacją immunologiczną, choć występują także w innych tkankach. Ich aktywacja może wpływać na odpowiedzi komórkowe uczestniczące w procesach zapalnych i regulacji odporności. Rozmieszczenie tych receptorów nie jest jednak ściśle rozdzielone. Receptory CB1 nie występują wyłącznie w mózgu, a receptory CB2 nie są ograniczone do układu odpornościowego. Ich funkcje zależą od tkanki, typu komórki i warunków fizjologicznych. 

 Szczególnie interesującą cechą sygnalizacji endokannabinoidowej jest to, że może ona przebiegać w przeciwnym kierunku niż typowa komunikacja nerwowa. W klasycznej komunikacji między neuronami neuron presynaptyczny uwalnia neuroprzekaźniki, które oddziałują na neuron postsynaptyczny. Endokannabinoidy mogą przemieszczać się w kierunku odwrotnym — od neuronu postsynaptycznego z powrotem ku zakończeniu presynaptycznemu. Proces ten, nazywany sygnalizacją wsteczną, pozwala neuronowi odbierającemu sygnał wpływać na ilość neuroprzekaźnika uwalnianego w kolejnych etapach. Stanowi to ważny mechanizm dostosowywania komunikacji między komórkami nerwowymi. 

 Sygnalizacja endokannabinoidowa jest również ściśle kontrolowana przez enzymy. Anandamid jest zwykle syntetyzowany w szlakach obejmujących fosfolipazę D specyficzną dla N-acylofosfatydyloetanoloaminy (NAPE-PLD), chociaż istnieją też szlaki alternatywne. Za jego rozkład odpowiada przede wszystkim hydrolaza amidów kwasów tłuszczowych (FAAH). W przypadku 2-AG kluczową rolę w jego wytwarzaniu odgrywają enzymy lipazy diacyloglicerolowej (DAGL), natomiast lipaza monoacyloglicerolowa (MAGL) odpowiada za znaczną część jego rozkładu. Enzymy te pomagają określać, kiedy pojawiają się sygnały, jak silnie działają i jak szybko ich aktywność ustaje. 

 ECS uczestniczy w licznych procesach fizjologicznych, w tym w regulacji apetytu, reakcjach na stres, śnie, pamięci, sygnalizacji immunologicznej i modulacji bólu. Opisywanie go jednak jako uniwersalnego układu, który po prostu „przywraca równowagę”, może wprowadzać w błąd. Regulacja biologiczna jest znacznie bardziej złożona. Aktywność endokannabinoidowa różni się między tkankami, zmienia się w czasie i współdziała z wieloma innymi sieciami sygnałowymi. Zwiększanie aktywności receptorów kannabinoidowych nie jest automatycznie korzystne, podobnie jak jej zmniejszanie nie musi być szkodliwe. 

 Związek między CBD a ECS jest równie złożony. W przeciwieństwie do THC, CBD wykazuje stosunkowo niskie powinowactwo do klasycznych miejsc wiązania receptorów kannabinoidowych. Jego działanie biologiczne obejmuje wiele celów molekularnych i szlaków sygnałowych, z których część pośrednio oddziałuje na funkcjonowanie układu endokannabinoidowego. Wiele proponowanych mechanizmów nadal pozostaje przedmiotem badań. 

 Odkrycie ECS przekształciło badania nad kannabinoidami z analizy związków roślinnych w znacznie szersze badania nad fizjologią człowieka. Dla każdego, kto interesuje się konopiami i kannabinoidami, najważniejszy wniosek jest taki, że ECS już istnieje i działa niezależnie od przyjmowania kannabinoidów. Kannabinoidy pochodzenia roślinnego trafiają do funkcjonującego wcześniej, ściśle regulowanego środowiska sygnalizacji biologicznej. Zrozumienie roli anandamidu, 2-AG, receptorów CB1 i CB2 oraz związanych z nimi enzymów zapewnia znacznie solidniejsze podstawy naukowe niż samo stwierdzenie, że CBD „równoważy organizm”. Prawdziwa fascynacja nie tkwi w cudownym biologicznym przełączniku, lecz w niezwykłej precyzji, z jaką nasze komórki codziennie się komunikują, dostosowują i regulują swoją aktywność. 

Dr. Peter Verdegem, Ph.D., MBA